1.Doğalgaz nedir?
Başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan
oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Doğalgaz renksiz, kokusuz havadan hafif
bir gazdır.
2. Doğalgaz nasıl oluşur?
Doğalgaz, organik maddelerin yeryüzünün alt katmanlarında milyonlarca yıl
süren doğal dönüşümü sonucunda oluşur. Kaynağından çıkarıldığı haliyle,
herhangi bir işlemden geçirilmeksizin kullanılabilmektedir.
3. Doğalgaz neden kötü kokar?
Tabii halde kokusuz olan doğalgaza, kullanıcının herhangi bir gaz kaçağını
kolaylıkla fark edebilmesi için koku verici bir madde eklenir. İstanbul
şebekesine verilen doğalgaza, çürük sarımsak kokusu veren THT (Tetra Hidro
Teofen) ve TBT(Tetra Butil Merkoptan) maddesi katılmaktadır.
4. Doğalgaz nasıl yanar?
Doğalgazın yanabilmesi için hava ile yüzde 5 - 15 arasında karışım yapması
gerekir. Karışım oranı bu aralığın altında ya da üstünde olursa doğalgaz
yanmaz. En iyi yanma karışımı yüzde 9 doğalgaz ve yüzde 91 havadır.
Doğalgazın tutuşma sıcaklığı 650°C'dir. "Tam yanma" anında mavi bir alevle
yanar.
5. Doğalgaz zehirleyici bir gaz
mıdır?
Gazların çoğu zehirlenmeye yol açabilir. Bu zehirlenmeler Karbonmonoksit (CO)'e
bağlıdır. CO kandaki oksijen ile yer değiştirerek kanın vücuda oksijen
taşımasını önler ve böylece vücudun zehirlenmesine sebep olur. Doğalgaz
karbonmonoksit içermediğinden zehirleyici değildir. Ancak havadan daha hafif
bir gaz olduğundan kapalı alanlarda sızma halinde yukarılarda toplanır. Çok
miktarda bulunduğu zaman ortamda oksijen azalacağından boğulmaya sebep
olabilir. Bu nedenle doğalgaz kullanılan ortamların mutlaka havalandırılması
gerekir.
6. Doğalgaz güvenli bir yakıt mıdır?
Doğru kullanıldığı sürece doğalgaz tehlikeli değildir. AGDAŞ doğalgazın
abonelere güvenli bir şekilde ulaştırılması için her türlü tedbiri
almaktadır.
7. Doğalgaz niçin temiz enerjidir?
Doğalgaz temiz bir gazdır. Yandığında kül, karbonmonoksit ve kükürt
bileşikleri oluşturmaz ve çevrede asit yağmuruna sebep olmaz. Yalnızca
karbondioksit ve su buharı meydana gelir. Bunun yanında azot oksit emisyonu
diğer yakıtlara kıyasla daha azdır.
8. Doğalgazın konutlardaki kullanım
alanları nelerdir?
Doğalgaz, konutlarda başlıca
ısıtma ve soğutma
sıcak su elde etme
pişirme amaçlı kullanılır. Merkezi ısıtma sistemi olan binalarda sıcak
su ve pişirme amacıyla dairelere kolon hattı ile doğalgaz verilebilir.
Bireysel kullanımda ise şu seçenekler söz konusu olabilir.
sadece ısınma amacıyla (doğalgaz sobası, kat kaloriferi)
ısınma ve sıcak su elde etme amacıyla(kombi, boylerli kat kaloriferi,
kat kaloriferi ve şofben) ısınma ve sıcak su ve pişirme amacıyla
9. Doğalgazın sanayideki kullanım
alanları nelerdir?
Küçük sanayi atölye ve fırınlarda üretim amaçlı olarak kullanılır.
Demir-çelik, çimento, kimya sanayiinde, cam ve kiremit imalatında da
yararlanılan doğalgaz, tekstil sektörü için de önemli bir enerji kaynağıdır.
Türkiye'nin elektrik ihtiyacının küçümsenemeyecek bir kısmı doğalgazla
çalışan santrallerde üretilmektedir.
10. Doğalgaz diğer yakıtlara göre
neden daha verimlidir?
Hava ile yakıtın karışması gaz halinde daha kolay olduğundan tam yanma
durumuna daha kolay ulaşılır. Katı ve sıvı yakıtlarda ise karbonmonoksit
çıkışı nedeniyle eksik yanma söz konusudur. Doğalgaz, verilen yakma havası
ile kolayca birleşerek tam yanma sağlar, dolayısıyla dışarıya atılan
ısıtılmış ancak yanma işlemine karışmamış hava miktarı daha azdır. Bacadan
atılan enerji daha az olduğundan, doğalgaz daha verimli bir yakıttır.
11. Doğalgaz rezervlerinin ömrü ne
kadardır?
1970'lerin ortalarından beri dünya doğalgaz rezervleri genellikle her yıl
artış içerisinde olmuştur. 2001 sonu itibariyle varlığı kanıtlanmış dünya
doğalgaz rezervleri 155.08 trilyon m3 olarak tahmin edilmektedir. Diğer bir
deyişle, dünya doğalgaz rezervlerinde 2000'e göre %3.2 oranında bir artış
gerçekleşmiştir. Mevcut rezerv ve üretim trendine göre (Rezerv/Üretim) dünya
doğalgaz rezervleri için öngörülen ömür 61,9 yıldır. Doğalgazın bölgesel
bazdaki ömrü ise şu şekildedir: Orta Doğu 100+ yıl; Afrika 90,2 yıl; Eski
Sovyetler Birliği 78,5 yıl; Orta ve Güney Amerika 71,6 yıl; Asya-Pasifik
43,8 yıl; Avrupa 16,1 yıl; Kuzey Amerika 10 yıl.
12. Doğalgaz'ın tarihi nereye
dayanmaktadır?
M.Ö.50'de Roma'da Uesta Tapınağı'ndaki aşk tanrıçası heykelinin doğalgazdan
elde edilen sürekli alev ile aydınlatıldığı bilinmektedir. M.S.150'de Çin
Sichuan'da tuzun çökertilmesi işleminde, yakıt olarak kullanılmak için
yeraltı rezervuarlarından sızan doğalgazın bambu borularla taşındığı
kayıtlara geçmiştir. Marco Polo gezileri sırasında Bakü'deki Zoroastrian
ateş tapınağında yüzyıllardan beri yanmakta olan doğalgaz alevlerini tespit
etmişti. Avrupa'da 1659'da İngiltere'de bulunan doğalgaz 1790'da yaygın
kullanıma girdi. Sokakların ve evlerin aydınlatılmasında, içten yanmalı
motorların çalıştırılmasında büyük ölçüde doğalgazdan yararlanıldı.
1920'lerde boru hattı taşımacılığı yöntemlerinin uygulamaya konulmasıyla
hızla artan doğalgaz kullanımı, özellikle II.Dünya Savaşı'ndan sonra sürekli
olarak gelişti. İstanbul'da ise abonelere ilk doğalgaz 1992 Ocak ayında
verildi.
13. Neden enerji kaynaklarından en
çok doğalgaz tercih edilir?
Doğalgazı tercih etmeniz için pek çok nedeniniz var.
Doğalgaz her an için kullanıma hazırdır.
Doğalgaz ekonomiktir. Zaman ve işgücü tasarrufu sağlanır.
Doğalgaz çevre dostudur. Kalıcı atıklar bırakmadan yanar.
Doğalgazlı cihazlarda ısı geçişi kısa sürede olur.
Doğalgazlı cihazlarda sıcaklık kontrolü çok hassas olarak yapılır,
konfor ve enerji tasarrufu sağlanır.
Stok yapma, önceden sipariş verme gerektirmez. Doğalgaz birincil
enerji olarak borular ile, taşıma kayıpları, nakliye termin yeri olmadan,
ulaşım yollarını meşgul etmeden ve trafik oluşturmadan kullanıcıya gelir.
Doğalgaz uzun süreli bir enerji kaynağıdır. Büyük rezervlerden, on
yıllar ötesine kadar uzanan ya al ya öde anlaşmalarıyla emniyete
alınmıştır.
Doğalgaz depolama yeri gerektirmez, böylece binalarda boş alanlar elde
edilir.
Doğalgaz kullanıldıktan sonra ödenir, önceden ödeme gerektirmez.
Bir apartmanda her dairenin ayrı gaz sayacı monte ettirmesi halinde ne
kadar gaz tüketildiği kolaylıkla belirlenir. Modern doğalgaz cihazları her
türlü ihtiyaca karşılık verir, istenildiği şekilde yerleştirilebilir
14. Doğalgazın kullanımının
getirdiği avantajlar nelerdir?
Doğalgazlı sistemlerde yanma hassas olarak kontrol edilebildiği için
yakıt kaybı çok azdır.
Uzun zaman dilimi içinde aynı yakıt kalitesi elde edilebilir.
Gaz oluşundan dolayı hava ile çok iyi karıştığından yanma verimi
yüksektir.
Ön yakıt hazırlama masrafı yoktur.
Alev boyu fuel-oil ve kömüre göre daha kısadır, yanmayı tamamlamak
için gereken zaman da kısadır. Böylece daha küçük kazanlar kullanılarak
maliyet azalır, yerden tasarruf edilir.
Verimli bir yakıt olması sebebiyle hem ekonomiktir hem de enerji
tasarrufu sağlar.
Katı ve sıvı yakıtlar yanma ürünü olarak kükürt içerdiğinden, baca
gazlarının suyun yoğunlaşma noktasına kadar soğutulması ve böylece suyun
gizli ısısından faydalanılması imkanı yoktur. Ekonomizer ilave edilerek
doğalgazın baca sıcaklığı 56°C'a kadar indirilebilir.
Doğalgaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG
tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur.
Doğalgazda yanma için hava gereksinimi en azdır. Bu oran kömürde yüzde
20-30, fuel-oilde yüzde 10-20, doğalgazda ise yüzde 5-10'dur.
Kurum, is gibi atık ürünleri olmadığı için ısı transfer yüzeyleri
temiz kalır.
Tesis çok az bakım ve denetleme gerektirir.
Temiz olması ve içerisinde kükürt bulunmamasından dolayı bir çok
sanayi sektöründe doğrudan kullanılabilmesi, hem sistem veriminin hem de
ürünün kalitesinin artmasını sağlar.
Ham petrole alternatif bir yakıt olarak dış kaynaklı enerji
çeşitliliği açısından stratejik bir avantaj sağlar.
Ayrıca boru hatlarıyla kullanıcıya kadar iletildiği için yakıtın
taşınması için gerekli enerjinin tamamından tasarruf edilir ve
karayollarında taşıyıcı araç yükünü azaltır.
15. Doğalgaz fiyatları nasıl
değişmektedir?
İstanbullular tarafından 1992 yılından beri en temiz ve konforlu yakıt
olarak kullanılan doğalgaz; bu süre içinde, aynı zamanda, 'en ekonomik
yakıt' olma özelliğini de korumuştur. Dışa bağımlı bir yakıt olan doğalgazın
hemen hemen tümü yurtdışından ithal edilmektedir. Bu bakımdan, uluslararası
enerji politikalarından ve Dolar kurundaki yükselişlerden çok çabuk
etkilenme özelliğine rağmen; ülkemizde kullanılan diğer yakıt türleri ile
mukayese edildiğinde, son derece ucuz bir yakıt olduğu görülmektedir.
Türkiye'de doğalgazın fiyatı hükümet tarafından kontrol edilmektedir. AGDAŞ
BOTAŞ'tan satın aldığı doğalgazın satış fiyatını olabilecek en alt seviyede
tutmaya özen göstermektedir.
16. Doğalgaz nerelerde depolanır?
Doğalgaz sıvılaştırılarak tanklarda, gaz halinde basınçlı çelik depolarda
veya yeraltındaki tabii boşluklar ve süngerimsi tabakalarda basınç altında
depolanır. Yeraltı su gölleri ve dereleri: Doğalgaz basınçla buralara zerk
edilir ve su yeryüzüne çıkarılır. Öncesinde, yeraltı gölünün, gazın
sıkıştırma basıncına dayanıklı kil tabakası ile çevrili olması gerekir.
Yeraltı kaya tuzu yatakları: Önce su zerkedilerek tuzun çözünürlüğü sağlanır
ve yeryüzüne alınır, oluşan boşluğa doğalgaz basınç altında depolanır.
Yeraltında yapay boşluklar: Bu tip boşluklar kayalık bölgelerde (granit,
syanit, mika, kireç taşı, tebeşir, dolamit gibi maddelerden oluşan yer
katmanlarında) madencilik teknikleriyle yapay olarak açılır. Pahalı bir
teknik olduğundan diğer doğal olanakların sınırlı olduğu yerlerde
kullanılır. Gaz için sızdırmazlık sağlanması maliyeti artırıcı bir unsur
olduğundan genelde sıvı yakıtlar için tercih edilir. Terkedilmiş madenler:
İşlevini tamamlamış maden yatakları izolasyon ve sızdırmazlık sağlandığı
takdirde kullanılabilir. İşlevi bitmiş doğalgaz ve petrol yatakları:
Doğalgaz için en uygun ve tercih edilen yeraltı depolama şeklidir. Aynı
zamanda en ekonomik olanıdır. Bazı durumlarda henüz işlevini bitirmemiş
petrol ve gaz yatakları bile bir yandan üretim yapılırken dışarıdan doğalgaz
verilerek depo görevini sürdürebilir.
17. LPG ve LNG nedir ?
LPG sıvılaştırılmış petrol gazıdır (propan, bütan gibi). LNG ise
sıvılaştırılmış doğalgazdır. Doğalgaz atmosferik şartlarda -164 0C'nin
altında soğutulduğu zaman sıvılaşmakta ve hacmi 600 kere daha küçülmektedir.
Sıvılaştırılan doğal gaz özetanklarda depolanabilir ve taşınabilir. Ülkemize
ithal edilen doğalgazın yaklaşık %33'ü LNG olarak Cezayir ve Nijerya'dan
gelmektedir.
18. Havagazı (şehir gazı) nedir ?
Havagazı (şehir gazı da denir) doğalgazdan farklı bir gazdır. Yanıcı
özellikte, havadan hafif ve zehirli bir gaz olan havagazını tanımlamadan
önce kok gazı ve su gazından bahsetmek gerekir. Kok (kokhane) gazı;
taşkömürünün yanma odalarında gazının alınması ile elde edilir. Bu yüzden
taşkömürü gazı da denir. Kullanılabilmesi için temizlenmesi gerekir. Bu
arada gazı alınan kömüre de kok kömürü adı verilir. Su gazı; Kor halindeki
kok kömürünün üzerinden su buharının geçirilmesiyle elde edilir. İşlem
sırasında 1100oC civarında ısıtılan su buharı, oksijen ve hidrojene ayrışır.
Oksijen karbonla birleşerek yanıcı ve zehirli karbonmonoksit gazını ve
zehirsiz karbondioksit gazını oluşturur. Havagazı(şehirgazı); %70 kokhane
gazı ve %30 su gazı karışımıdır.
19. Kojenerasyon nedir?
Bileşik ısı ve güç üretimi anlamında kullanılmaktadır. Tek bir sistemden
elektrik ve ısı (doymuş buhar ve/veya sıcak su) elde edilebilmektedir.
Kullanılan gaz türbini ile elektrik enerjisi üretilirken, egzost gazının
enerjisi ile ikincil bir devrede buhar yada sıcak su üretilmektedir. Klasik
sistemlerde verim %35-45 arasında iken kojenerasyon sisteminin toplam verimi
%80-90'dır. İlk Yatırım giderleri 1,5-3 yıl içinde geri ödenebilmektedir. Bu
teknik özellikle kuzey Avrupa ülkelerinde endüstride ve ticari alanda yaygın
olarak kullanılmaktadır.
20. Hangi doğalgaz sistemini tercih
edilmelidir?
Sistem seçiminde konunun uzmanı bir mühendisin önerileri alınmalıdır. Genel
olarak,
Tek merkezden ısıtılan büyük sitelerde ve ısı kayıplarının fazla
olduğu durumlarda, sıcak suyu taşımak yerine gazı taşıyarak bina altına
yerleştirilecek bir doğalgaz kazanı ile ısıtma tercih edilebilir.
Merkezi ısıtma kullanılan apartmanlarda, tesisat ile ilgili
giderilemeyecek bir sorun yoksa, apartmanın altındaki kazan doğalgaz
kazanıyla değiştirilebilir. Aksi halde bireysel ısınma sistemleri
önerilir.
Üç dört daireli binalarda, dubleks ve tripleks evlerde bireysel ısınma
sistemleri önerilir.